Narodowy Instytut Dziedzictwa
Europejskie Dni Dziedzictwa
Wolontariat
Park Mużakowski
Geoportal
Dom

<h2><a href='http://niematerialne.nid.pl/Aktualnosci/details.php?ID=2865'>Nagroda im. Oskara Kolberga</a></h2><p><a href='http://niematerialne.nid.pl/Aktualnosci/details.php?ID=2865'>Zapraszamy do zapoznania się z sylwetkami tegorocznych Laureatów Nagrody im. Oskara Kolberga. </a></p> <h2><a href='http://niematerialne.nid.pl/Aktualnosci/details.php?ID=2867'>Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych</a></h2><p><a href='http://niematerialne.nid.pl/Aktualnosci/details.php?ID=2867'>W dniach 23-26.06.2016 r. w Kazimierzu Dolnym odbędzie się jubileuszowa - 50. edycja Festiwalu.</a></p> <h2><a href='http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Czytelnia/'>Niematerialne dziedzictwo kulturowe </a></h2><p><a href='http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Czytelnia/'>Zapraszamy do lektury najnowszej publikacji Narodowego Instytutu Dziedzictwa poświęconej ochronie dziedzictwa niematerialnego!</a></p>
> <
Strona główna > Aktualności > Aktualności
  • krakowska koronka klockowa
  • krakowska koronka klockowa
  • krakowska koronka klockowa
  • tradycyjny folklor biskupiański
  • tradycyjny folklor biskupiański
  • tradycyny folklor biskupiański
  • kolędowanie Dziadów noworocznych na Żywiecczyźnie
  • kolędowanie Dziadów noworocznych na Żywiecczyźnie
  • kolędowanie Dziadów noworocznych na Żywiecczyźnie


 
Nowe wpisy na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Zapraszamy do zapoznania się z najnowszymi wpisami na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego, na której znalazły się: krakowska koronka klockowa, tradycje kulturowe Biskupizny oraz kolędowanie Dziadów noworocznych na Żywiecczyźnie


Krakowska koronka klockowa



Depozytariusze: Koronczarki Ziemi Krakowskiej, uczestniczki Warsztatów Rękodzieła Artystycznego „Czar Nici”
Lokalizacja: Kraków i okolice, woj. małopolskie
Domeny: wiedza i umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym
Rok wpisu na Krajową listę: 2016

Koronka klockowa stanowi część tożsamości mieszkanek Ziemi Krakowskiej,  wykonywanie ich jest jedną z najtrudniejszych technik koronkarskich, wymaga dużo czasu, cierpliwości i skupienia.

Koronka klockowa powstała we Włoszech w XVI - XVIII wieku, rozwinęła się szczególnie w Niderlandach, później we Francji, Szwajcarii, Czechach, Rosji, Polsce i innych krajach europejskich. Koronka klockowa w Krakowie pojawiła się i zyskała popularność za sprawą królowej Bony, jednak od momentu wprowadzenia na rynek koronek wyrabianych maszynowo sztuka ta zaczęła zanikać. Dopiero na początku XX wieku nastąpił jej renesans w Małopolsce, a w szczególności w Krakowie. Do rozpowszechnienia się na nowo tego rzemiosła przyczyniła się Zofia Dunajczan (1904-1985), która przez ponad pół wieku uczyła tej trudnej sztuki inne kobiety, jej następczynią została Olga Szerauc (ur. 1908), a następnie Jadwiga Węgorek (ur. 1952).

Technika tkania koronek klockowych, to jeden z typów koronki wykonywanej przy pomocy podłużnych szpulek, często drewnianych, zwanych klockami. Rzemiosło te polega na przeplataniu w grupach po cztery wielu nici nawiniętych na klocki, podczas tkania wzór umieszczany jest na specjalnym wałku (poduszce, bębnie – nazwa w zależności od regionu). Technika ta umożliwia uzyskanie delikatnych ażurowych wyrobów o bardzo zróżnicowanych wzorach. Każdy z większych ośrodków Bobowa, Kraków czy Zakopane wypracował własny styl oparty na charakterystycznych dla niego splotach, wzorach i dominujących materiałach. W krakowskiej koronce wieloparkowej wykorzystuje się nici lniane w naturalnych barwach, a najczęstsze sploty to: płócienko, siekanka, pajączki, kratka czeska, wachlarzyki, listki, warkoczyki, itp.

Obecnie umiejętność wykonywania tego rodzaju koronki posiada zaledwie 30 kobiet zamieszkujących Kraków i okolice. Umiejętność ta przekazywana jest z pokolenia na pokolenie. Osoby, które odgrywają szczególną rolę w kultywowaniu tego elementu niematerialnego dziedzictwa kulturowego to wspomniana wcześniej Jadwiga Węgorek – Twórca Ludowy – która utworzyła w Krakowie autorskie Warsztaty Rękodzieła Artystycznego „Czar nici”  działające od 1999 roku, gdzie uczy różnych technik haftu i koronki. Opracowała także autorski styl koronek klockowych dwukolorowych szaro-białych. Małgorzata Grochola – Twórca Ludowy – odtwarza i rekonstruuje stare wzory na podstawie dawnych schematów i serwetek oraz Beata Ochab-Chrzan, nauczycielka nauczania początkowego, która prowadzi zajęcia koronkarskie w jednej z krakowskich szkół podstawowych.




Tradycje kulturowe Biskupizny

Depozytariusze: Biskupianie, mieszkańcy mikroregionu Biskupizny utożsamiający się z jej dziedzictwem kulturowym
Lokalizacja: powiat gostyński, woj. wielkopolskie
Domeny: sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne, praktyki społeczno-kulturowe, wiedza i umiejętności związane z rzemiosłem tradycyjnym
Rok wpisu na Krajową listę: 2016

Biskupizna to mikroregion etnograficzny obejmujący wsie wokół Krobi (Bukownica, Chumiętki, Domachowo, Posadowo, Potarzyca, Stara Krobia, Sułkowice, Wymysłowo, Żychlewo, Rębowo, Piaski i Sikorzyn). Obszar ten od XIII do XVIII wieku stanowił własność biskupów poznańskich, co dało początek nazwie makroregionu. Pod rządami poznańskich biskupów chłopom pańszczyźnianym w tzw. kluczu krobskim żyło się lżej niż na sąsiednich terenach, będących dobrami szlacheckimi. W wyniku tej sytuacji w biskupianach zaczęło wykształcać się pewne poczucie odrębności i kształtować się zaczął charakterystyczny biskupiański folklor.

Folklor ten przekazywany z pokolenia na pokolenie, zachował się do dnia dzisiejszego i przejawia się on poprzez zachowane tradycyjne tańce, muzykę, zwyczaje i obrzędy oraz stroje ludowe.

Tradycyjne tańce biskupiańskie:  wiwat, przodek, równy, siber to lokalne odmiany tańców znanych w całej Wielkopolsce, charakteryzuje je typowy dla Biskupizny ściśle zachowany porządek z jakim są tańczone, rygorystycznie przestrzegana jest kolejność: najpierw wiwat, potem przodek, następnie równy tańczony w lewo, potem w prawo i na koniec siber.

Na Biskupiźnie do dziś praktykowana jest sztuka gry na dudach oraz skrzypcach podwiązanych. Muzyka dudziarska powiązana jest ściśle z tradycją taneczną ponieważ jej podstawową funkcją była zawsze gra do tańca. Liczba osób znających szeroki repertuar tekstów, melodii i przyśpiewek jest niewielka, jednak od kilku do kilkunastu utworów znanych i śpiewanych jest na Biskupiźnie powszechnie, niektóre utwory zaś adaptowane są do repertuarów współczesnych zespołów i granych np. w formie „disco-polo” na zabawach tanecznych. Dobrze zachowana jest także gwara, w której przyśpiewki są wykonywane, ale którą też mówi się powszechnie na wsiach.
 
Ponadto częściowo nadal kultywowane są dawne zwyczaje, spośród których wymienić warto ostatnią zabawę przed adwentem czyli „katarzynki”, oraz kończący karnawał „podkoziołek”. Zachowały się również obrzędy dożynkowe. W części wiosek nadal bardzo żywe są zwyczaje wielkanocne związane z lanym poniedziałkiem, kiedy to kawalerzy w przebraniach baby, dziada, niedźwiedzia, diabłów itp. z towarzyszeniem grajka obchodzą wszystkie domy w wiosce zbierając jajka oraz oblewając wodą i smarując sadzą dziewczęta. W okresie Bożego Narodzenia zaś zachowała się tradycja chodzenia „gwiozdorów” z rózgą oraz wystawiania furtek w noc sylwestrową.

Najbardziej charakterystycznym elementem biskupiańskiego folkloru są stroje ludowe, w których najbardziej wyróżnia się panieński czepek – kopka. Sztuka układania kopki jest unikalna w skali całego kraju i obecnie wykonywana tylko przez jedną osobę. Biskupizna posiada własne motywy haftów, które pojawiają się na fartuchach, kryzach oraz kopkach. Pozostałe elementy strojów biskupiańskich również do dziś wykonywane są metodą tradycyjną – ręcznie, aczkolwiek część lokalnych zakładów krawieckich także ma je w swojej ofercie. Do stroju przykłada się dużą wagę i chociaż nie jest już powszechnie noszony to w wielu domach jest przechowywany jako pamiątka rodzinna. Noszony jest przede wszystkim przez członków zespołów folklorystycznych, ale pojawia się również podczas ważniejszych uroczystości kościelnych (Boże Ciało, Wielkanoc, odpusty) podczas których asystę księdza tworzą parafianie w strojach ludowych. Częste jest także ubieranie dzieci w strój ludowy do pierwszej komunii.




Kolędowanie Dziadów noworocznych na Żywiecczyźnie

Depozytariusze: wspólnoty kultywujące tradycje kolędowania Dziadów w rodzinnych miejscowościach
Lokalizacja: powiat żywiecki, woj. śląskie
Domeny: sztuki widowiskowe i tradycje muzyczne, praktyki społeczno-kulturowe, wiedza i praktyki dotyczące przyrody i wszechświata
Rok wpisu na Krajową listę: 2016

W ostatni dzień kończącego się roku oraz pierwszy dzień nowego roku – na granicy „starego i nowego czasu” we wsiach leżących na południe i zachód od Żywca oraz w samym Żywcu, w dzielnicy Zabłocie do dzisiaj spotkać można duże grupy noworocznych przebierańców zwanych Dziadami. Ubrani w kolorowe, nieco dziwne stroje, czyniąc hałas, wrzawę i zamieszanie idą, a w zasadzie biegną, poruszając się rytmicznie w takt dźwięku dzwonków lub dynamicznej muzyki. Zaczepiają przechodniów napotkanych na swej drodze, składają życzenia, zaś zatrzymawszy się przed domami prezentują swoiste widowisko.

Dla miejscowej ludności pojawienie się Dziadów zwiastuje Nowy Rok. W przeszłości ich kolędowanie było ważnym obrzędem kreującym pomyślność i dobrobyt w rozpoczynającym się roku. Niezmienną zasadą było to, że przebierać się mogli tylko mężczyźni, niegdyś tylko kawalerowie.  Odgrywali oni ściśle określone postacie, których role odtwarzano zgodnie z tradycyjnym stereotypem lub symboliką, pojawiały się zatem: Konie, Niedźwiedzie, Diabły, Śmierć, Żydzi, Cyganie, Druciarze, Kominiarz, Ksiądz czasami także Cyrulik czy Fotograf. Każda z postaci charakteryzowała bogata symbolika, np. Koń symbolizował siłę, zdrowie, witalność, zręczność i żywotność, Niedźwiedź – męstwo, moc, odwagę i płodność. Natomiast reprezentanci obcych środowisk mieli przynosić pomyślność.

Współcześnie, chociaż Dziady nabrały charakteru widowiska bardziej zabawowego, powyższe zasady nadal obowiązują i są respektowane. Zatem, jak dawniej, mężczyźni przebierają się za postaci charakterystyczne dla swojego terenu, odgrywając zgodnie z tradycją ich role. Ruchliwość postaci, dynamika i żywiołowość, czynione psoty oraz hałas tworzą niesamowitą atmosferę i zamieszanie. Obecnie kolędowanie Dziadów jest wyrazem dbałości o tradycję.  Z biegiem lat rozwijane są prezentacje przekazywanie przez pokolenia. Coraz większą wagę przywiązuje się do walorów artystycznych prezentacji postaci, ich wyglądu i estetyki strojów.

Uczestnictwo w dziadach zawsze było honorem, przynosiło dumę i zadowolenie, dostarczało radość i łączyło ludzi. Tak jest również dzisiaj. Największe popisy odbywają się przed dużymi skupiskami ludzi w rodzimych miejscowościach – przed kościołem, na jakimś placu – oraz przed domami byłych przebierańców.